Categorie: Podiumkunsten

Hugo Claus schreef in 1988 de monoloog Gilles!. Hij maakte dit werk speciaal voor de grootmeester van het theater, Jan Decleir. Die trok toen naar de theaterzalen met een urenlange monoloog, geregisseerd door Claus zelf.

37 jaar later acteert Decleir in een remake van de monoloog. Die ingekorte versie kadert in Bye Bye Bourla, een festival van het Toneelhuis naar aanleiding van de restauratie van de Antwerpse schouwburg. Gilles! is het verhaal van Gilles de Rais, een schatrijke Franse maarschalk uit de 15de eeuw en medestander van Jeanne d’Arc in de Honderdjarige Oorlog. Hij was ook de allereerste seriemoordenaar van tientallen kinderen. In de monoloog Gilles! verantwoordt hij zich voor de misdaden die hij beging. Hij doet dit voor een kerkelijk tribunaal. Speciaal aan de voorstelling is dat de toeschouwers er deel van uitmaken. Ze krijgen allerlei vragen van acteur Decleir over de delicten, net als in een echte rechtszaak. Die moeten ze niet beantwoorden, want het zijn  uitgesproken gedachten van Gilles  zelf.

De nu 79- jarige Jan Decleir vertolkt op meesterlijke wijze de rol van beschuldigde. Hij beweegt amper op het podium. Gezeten op een stoel en gekleed in bruin pak doorbreekt hij voortdurend de vierde wand in zijn apologie. Het publiek is anderhalf uur muisstil. Decleir vertelt zwaarmoedige en cynische verhalen over zijn verdorven grootvader en over de duivel Barron. Zij hebben Gilles gemaakt tot wie hij is. In een prachtige taal, met een alleszeggende mimiek, kortom een algehele uitstraling is en blijft Jan Decleir een iconisch acteur. Hij deed het toch maar op 79! Een staande ovatie was meer dan verdiend.

Bij de samenstelling van mijn abonnement in CC Strombeek koos ik zonder enige twijfel voor de theaterspecial Jens Dendoncker over de Romantiek. De redenen voor mijn keuze waren legio: enerzijds dacht ik aan zijn voortreffelijke optredens als stand-up comedian en zijn tv-rollen in amusementsprogramma’s. Anderzijds las ik in de theateraankondiging van het CC dat hij: ‘in deze show met zijn gekende enthousiasme het publiek op sleeptouw zou nemen door een van de wildste hoofdstukken uit de kunstgeschiedenis: de Romantiek!’ Dat was voldoende voor mij om hoge verwachtingen te koesteren.

Begin maart las ik in De standaard een negatieve recensie over de show. Recensente Liv Laveyne gaf haar beoordeling de titel ‘Zelfs een confettikanon kan het niet verdoezelen: de nieuwe show van Jens Dendoncker is een sof.‘

Nu ik gisteren de voorstelling zag, deel ik het standpunt van Liv Laveyne.  Wat ik voorgeschoteld kreeg, was een klassieke presentatie bestaande uit zeven hoofdstukjes. Die waren inhoudelijk te weinig gestoffeerd om te begrijpen wat de Romantiek nu precies is. Die stijlrichting is meer dan het verhaal van Frankenstein of de symboliek van geportretteerde hondjes en tetten (met excuus voor het door Dendoncker vaak gebruikte woord).

Om zijn saaie lezing een beetje behapbaar te maken voor de toeschouwers gebruikte hij een aantal grappen over Ruben Van Gucht en Siegfried Bracke. Ook laste hij een sensueel filmpje in met een schaars geklede Véronique De Kock. Vanop een bed met satijnen lakens legde ze uit hoe het koninkrijk België ontstond. Van didactische omkadering gesproken! Om de toeschouwers actief bij de les te houden, werd op een onverwacht moment zelfs een confettikanon in werking gezet. Nadien splitste Dendoncker het publiek op in twee groepen om een revolte na te spelen. Zo mochten we als toeschouwers vanop onze veilige zitjes deelnemen aan een waar re-enactment. We speelden een kleine revolutie na. De helft van het publiek vertolkte de Franse bourgeoisie die het moest opnemen tegen de Parijse vrienden van Victor Hugo. Tijdens de opvoering van Victor Hugo’s toneelstuk Hermani namen beide sociale groepen het eertijds tegen elkaar op. Dendoncker regisseerde en vuurde de twee groepen uit het publiek aan om zo luid mogelijk te schreeuwen, tieren en roepen. Zo moet de revolte wellicht geweest zijn??? Althans het was de bedoeling om het publiek dit te laten naspelen. OMG, OMG!

Schoenmaker blijf bij je leest! Een stand-up comedian is niet de gedroomde leraar kunstgeschiedenis en omgekeerd is een leraar kunstgeschiedenis niet de beste stand-up comedian. Laat dit duidelijk zijn! Mijnheer Dendoncker, het is tijd om je talenten als stand-up comedian in ere te herstellen en er geen geflopt lesje esthetica van te maken!

Dimitri Leue is niet aan zijn eerste fantasievolle verhaal toe. Vorig seizoen schreef hij Van den vos die amoc maecte, een prettig gestoorde bewerking van Van den Vos Reynaerde. Nu herneemt hij de vertelvoorstelling Lodewijk, de koningspinguïn. Met dit gevoelige verhaal wil hij een oproep doen om iedereen die een beetje anders is respectvol te behandelen en niet uit te sluiten.

Het gelijknamige boek en de theaterversie zijn beide bedoeld voor een doelgroep van 8+. De eerste opvoeringen dateren van 20 jaar terug. Ik maakte de podiumherneming  mee met 300 leerlingen uit het derde en vierde leerjaar. Die zagen en hoorden een gevoelig sprookje met Leue in de hoofdrol als verteller en met muzikale composities van Benjamin Boutreur. Zijn muziek geeft treffend de sfeer van het verhaal weer: soms klinkt het dreigend, soms swingend of met rock-‘n-roll. Leue moedigt de jongeren aan met handgeklap en zonder twijfel bootsen ze dat snel en heftig na. Dan wordt het weer bloedernstig want tussendoor vertelt hij het verhaal. Met die opeenvolging van muziek en vertelling lukt het hem om de aandacht van de jongeren bij de plotwendingen te houden.

Het verhaal is simpel. Lodewijk is een twijfelaar en dromer die wil vliegen. Maar dat kunnen pinguïns niet. Die waanzinnige wens wordt de start van discussies tussen voor- en tegenstanders van de vlieggrage Lodewijk. En om het spannend te maken wordt hij zelfs verbannen. Hoe het uiteindelijk afloopt, vind je hier niet terug. Maar de les die Leue wil voorhouden aan het jonge publiek, hebben ze wel gesnapt.

Met liedjes, met veel pinguïnmanieren en een rokkostuum gelijkend op een pinguïn, met woordspelingen en grappen is dit een feelgood familie- of schoolvoorstelling.

Uit een wetenschappelijk programma leerde ik dat baby’s visueel sterker ontwikkeld zijn dan adolescenten en volwassenen. Dat bleek uit een experiment waarin een zestal aapjes die op een rij zaten door de baby’s als verschillend herkend werden. De baby’s merkten immers kleine verschillen op tussen de dieren. Hoe ouder de mens wordt, hoe minder hij in staat is om verscheidenheid te herkennen.

Ik dacht aan dit experiment toen ik als vrijwilliger van CC Strombeek het circustheater Be kind voor kleintjes van 6 tot 18 maanden bijwoonde. Be Kind is een prachtige voorstelling gemaakt door Emilie Weisse. Zij volgde dans aan de balletacademie in Cannes en ze richtte in 2001 het Emilie Weisse Circustheater op. Be Kind is haar eerste voorstelling en is een geweldig succes.

Twee circusartiesten, Joris de Jong en Jorga Lok maken 30 minuten lang een zintuiglijke reis voor de kleintjes en hun ouders. De voorstelling start met zacht vogelgezang en dan wordt het een feest van acrobatie, jongleren, spelen met krakend papier of (lichtgevende) ballen. De kleintjes kijken minutenlang gebiologeerd toe hoe de twee acrobaten interacteren. Dan kruipt er eentje op weg naar het speelveld, een tweede volgt en heel snel zijn er tien prutsen spontaan in interactie met de  artiesten. Dat zorgt voor hartverwarmende momenten. Er zijn geen huilbuien, wel  concentratie en interesse van de kleine ukjes.

Hoe kwam Emilie Weisse tot dit circustheater voor baby’s? Ze zag een documentaire over babybreinen en ging aan de slag met psychologe Sabine Hunnius, directeur van het Baby & Child Research Center en hoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Voor hun samenwerking ontvingen beide dames de Mingler Scholarship. Het resultaat is een voltreffer voor iedereen vanaf zes maanden en ouder.

Rudi Vranckx is een Belgisch oorlogsjournalist op rust. Gedurende 35 jaar volgde hij voor de VRT oorlogen en conflicten en maakte hij documentaires voor Canvas. Nu hij met pensioen is, trekt hij door Vlaanderen met 25 voorstellingen van Door de ogen van. Hij wordt vergezeld door opmerkelijk goede muzikanten.

Hij vertelt over oorlogsgebieden waarin moeders, kinderen en anderen  in de moeilijkste omstandigheden boven zichzelf uitstijgen. Elk verhaal wordt met  muziek afgesloten of met gesproken liedtekst. Dat verhoogt reflectie bij de toeschouwers na het beluisteren van de indrukwekkende en aangrijpende verhalen. Een van de meest pakkende momenten van de avond vond ik het telefonisch gesprek van het zesjarige meisje Hind Rajab met de hulpverleenster van de Rode Halve Maan. Haar familie was, op weg naar een veilige plek, in handen gevallen van Israëlische soldaten. Zij was de enige overlevende van die aanval. De dialoog snijdt je door het hart en eindigt met het zinloos en brutaal vermoorden van Hind. Dan volgt stilte.

Rudi Vranckx neemt geen blad voor de mond en toont de schuldige politieke leiders uit de VS, Rusland en Israël. Hij wil niet dat we wegkijken, dat we gedachteloos gehoorzaam worden en zinloos geweld en het kwaad banaliseren. Dat is precies zijn bedoeling met Door de ogen van. Hij voert ons met zijn verhalen ‘…naar de bergen van Afghanistan, de woestijn in Afrika of de soeks van Bagdad op zoek naar opmerkelijke vrouwen en kinderen. Sommige zijn helden, andere slachtoffers. Jong of oud, moedig of wild. In al die decennia heb ik er velen ontmoet. En nooit vergeten. Dit wordt een tocht in woord, beeld en muziek, zelfs als die verboden was. Want vergis u niet. De geschiedenis vergeet ze maar al te graag, wij niet.’ 

Ik ga graag naar de comedyshows van Erhan Demirci. Hij vertelt zijn verhalen altijd op rustige, relativerende wijze en besluit ze met een onverwacht grappig einde.

Met de nieuwste show Made in cité is het anders. In zijn vier vorige avondvoorstellingen plukte hij hoofdzakelijk entertainment uit het leven zoals het is voor iedereen. Nu brengt hij een eerbetoon aan de streek waar hij opgroeide, Limburg. Hij vertelt over zijn kinderjaren als citératje, over zijn hardwerkende vader en zorgzame maar strenge moeder, over de familiereizen met de auto en zijn vader die in de wagen rookte als een Turk, over de wasbeurten thuis in de tobbe… Dat alles vormde zijn blik op de wereld. Die kijk op zijn jeugd brengt hem naar de toekomst in Molenbeek bij de Gen Z-generatie. Dat zijn de jongeren geboren tussen 1997 en 2012. Thuis heeft Erhan Demirci twee zonen, twee Gen Z’tjes. Ze zijn verknocht aan hun gsm, beseffen niet wat hard werken is, ontspannen zich mateloos, voelen nu al de toekomst aan hun voeten… Welke verrassingen die toekomst met zich meebrengt, daar maakt hij zich geen zorgen over, maar wel goede grappen. Ze zijn immers zijn oogappels.

Net die vertederende verhalen over vroeger en nu, meesterlijk verteld met een komisch sausje besprenkeld, maken je avond onvergetelijk.

Met zijn tiende show Belachelijk herken je opnieuw Henk Rijckaert in zijn gewone doen als comedian. Hij is druk, energiek, gesticulerend en houdt niet op met luid spreken.

Rijckaert is net vijftig geworden en noemt zichzelf een oude zak. Die leeftijd gaat gepaard met het obligate darmonderzoek. Darmen, kaka… en hop Rijckaert kan er minutenlang humor over tappen.

Maar vijftig jaar betekent ook dat hij kan mijmeren over het verleden zoals over zijn eerste onhandige ontmoeting met zijn schoonouders, de toenmalige afvalverwerking door verbranding in de grote ton achteraan in de tuin, zijn plekje in het schoolorkest, zijn vreemde kledingkeuzes… Hij rijgt anderhalf uur lang zelfspot, snelle intelligente humor, flauwe grapjes en ironie aan elkaar. Deze tiende productie is dan ook een sterke Vlaamse comedyvoorstelling geworden.

Je zou het niet vermoeden dat de theatergroep The Ashton Brothers die in 2001 ontstond niet uit Groot-Brittannië afkomstig is. Neen, het is een Nederlandse groep die door studenten uit de Kleinkunstacademie in Amsterdam opgericht werd.

Heb je tickets voor The Ashton Brothers, verwacht je dan aan variététheater met acrobatiek, slapstick, mime, muziek, goocheltrucs… Kortom deze theaterrebellen staan borg voor uiterst grappige voorstellingen. Hun shows worden in Nederland bejubeld omwille van hun theatermagie. Het succes is zo groot dat ze zelfs, op uitnodiging van de Nederlandse ambassade, optraden voor o.a. de toenmalige prins Willem-Alexander en prinses Maxima. Ook buiten de Nederlandse grens zijn ze graag geziene theatergasten. Zo traden ze al op in Toronto, Zwitserland, België, Spanje, Letland, Edinburgh…

Wat is het geheim van hun succes? Joost Spijkers vermoedt dat het komt doordat “…we geen taal hebben. Het is altijd voor iedereen, welke culturele achtergrond je hebt of welke taal je spreekt, maakt niet uit.” Friso voegt eraan toe: “Veel van wat wij maken is clownesk, slapstickachtig, maar het wordt nooit heel plat. Angst, spanning en zenuwen, we hebben er allemaal last van. Humor is dan het allerkrachtigste wapen om de stop eruit te trekken. Even ontladen en opnieuw opladen.”

Zin in een fantastisch ontladingsavondje? Kijk volgend seizoen dan zeker uit naar een optreden van The Ashton Brothers. Alvast een voorsmaakje. Vergeet niet te klikken op de openingsprent: The Ashton Brothers – Enfants terribles

 

Je kan er de laatste tijd in comedyland niet naast kijken. Overal vind je de aankondiging van een toekomstige show van Alex Agnew in Afas Dome. Alle mogelijke media o.a. flyers, posters, website schakelt hij in voor dit doel. Ook in CC Strombeek waar hij twee avonden optrad met An evening with Alex Agnew lag er op ieder zitje een aankondiging. Nochtans heeft An Evening with Alex Agnew me niet verleid om tickets voor Afas Dome te kopen. Dat is mijn aanvoelen. Toch moet ik bekennen dat vele toeschouwers wel gretig tot handenklap overgingen.  Smaken verschillen nu eenmaal!

Wat ik niet zag zitten, waren zijn grappen over Gaza. Na de talloze beelden van dode burgers in Gaza en de Westelijke Jordaanoever, na de waanzin van de bombardementen is het riskant om hier humor over te maken. De drempel was naar mijn gevoel dan ook overschreden. Ook de clichés over oudere en dus – naar Agnews gevoel – trage mensen vond ik vernederend. De seksueel appetijtelijke vriendinnen van zijn dochter en de wonderen van medicatie voor zijn zwaarlijvigheid zijn actuele items, maar Agnew kreeg ze niet door mijn strot. Ten slotte was het drie kwartier lang luisteren naar zijn belevenissen en tranenvloed als gast van Het Huis, de Vlaamse documentaire van programmamaker Eric Goens. De minutenlange emotionaliteit bij het verslag van deze uitzending stond in schril contrast met de vernederende grappen in de eerste helft van het comedyspektakel. Meer nog, het was herhaling van iets wat via VRT-max nog te zien is.

Sorry, maar ik werd niet geraakt door An evening wit Alex Agnew. Voor mij even geen Afas Dome.

Choreograaf en regisseur Wim Vandekeybus maakte met de dansvoorstelling Void een nieuwe productie voor Ultima Vez. Dat is een gezelschap waarvan elke nieuwe creatie op mijn verlanglijstje staat. En dat was ook zo met Void.

De titel kan in het Nederlands gelezen worden als leegte en dat is precies waar Vandekeybus van vertrok. Hij puurde niet uit een bestaand verhaal als inspiratie voor dit werk, maar vertrok vanuit het niets, uit de leegte. Hij vroeg aan elk van zijn dansers om een outcast te bedenken. Figuren zoals een autistische broer, een oma-globetrotter, een eenzaat… werden gesuggereerd. Zo groeide, zonder voorafgaande tekst vanuit de leegte een invulling en samenspel. De krachttoer van Void is dat de verscheidenheid aan figuren geen chaos oplevert op het podium, maar wel harmonie.

Zoals gewoonlijk laat Vandekeybus  zijn dansers fysiek risicovolle bewegingen uitvoeren. Dat is mooi maar soms adembenemend voor de toeschouwers. Ook in deze voorstelling viel die keuze van de choreograaf op. Hij verantwoordt dit in een interview als volgt: ‘Ik eis niets gevaarlijks, maar ik praat met hen, inspireer, motiveer. Dan verleggen ze hun grenzen zonder angst.’

De voorstelling Void raakte het aanwezige publiek enorm. Een staande ovatie was de terechte waardering voor de dansers, maar ook voor de aanwezige choreograaf en regisseur.